Zaman

Edebiyatta zaman çoğu kez saatlerle ya da takvimlerle ölçülen bir ilerleyişten daha fazlasıdır. Bir çocukluk anısı yıllar sonra bugünün içine dönebilir; birkaç dakikalık bir bekleyiş bir ömür kadar uzayabilir; geçmiş, karakterlerin ve anlatıcıların içinde yaşamaya devam edebilir.

Bu nedenle edebî zaman her zaman doğrusal değildir. Hatırlama, unutma, tekrar, özlem ve kayıp onu bükebilir. Bir roman geçmiş ile şimdiyi aynı anda taşıyabilir; bir şiir tek bir anı genişleterek bütün bir hayatın ağırlığını içine alabilir.

Zaman aynı zamanda değişimin ölçüsüdür. İnsan yaşlanır, şehirler dönüşür, ilişkiler çözülür, beden değişir ve bazı şeyler bir daha geri gelmez. Fakat edebiyat, kaybolmuş olanı yeniden görünür kılma gücüne de sahiptir. Geçmiş geri dönmez; yine de anlatı içinde yeniden kurulabilir.

“Zaman” teması, bu yüzden yalnızca geçmişe dönük metinleri bir araya getirmez. Bekleyişi, faniliği, dönüşümü, hafızayı, tarihsel zamanı ve insanın kendi geçiciliğiyle kurduğu ilişkiyi araştıran eserlerin izini sürer.

Buradaki temel soru yalnızca “Ne kadar zaman geçti?” değildir.

Asıl soru şudur:

Zaman geçerken insanın kendisi ve dünyaya bakışı nasıl değişir?