Anton Çehov

Anton Çehov 1860’ta Taganrog’da doğdu. Ailesinin ekonomik güçlükleri ve erken yaşta üstlendiği sorumluluklar, insan davranışına sınıf ve gündelik hayat içinden bakışını şekillendiren deneyimler arasında yer aldı. 1879’da Moskova’ya giderek tıp eğitimine başladı.

Öğrencilik yıllarında ailesine destek olmak için mizah dergilerine kısa metinler yazdı. İlk dönemindeki hızlı, komik ve kısa parçalar zamanla daha yoğun bir öykü tekniğine dönüştü. Çehov’un anlatısında olayın büyüklüğünden çok, insanın bir cümleyi neden söyleyemediği ya da küçük bir davranışın ilişkiyi nasıl değiştirdiği önem kazanır.

Hekimlik Çehov için yazarlıktan ayrı bir hayat değildi. Hastalarla, yoksullukla ve taşra yaşamıyla kurduğu doğrudan temas, karakterlerine hüküm vermek yerine onları dikkatle gözlemleyen anlatı tavrını güçlendirdi. Eserlerinde teşhis vardır ama kolay ahlaki hüküm çoğu zaman yoktur.

1890’da Sahalin Adası’na yaptığı uzun yolculuk, ceza kolonilerindeki yaşamı sistemli biçimde gözlemlediği önemli bir araştırma deneyimiydi. Bu yolculuk Çehov’un yalnızca ‘küçük hayatların şairi’ olmadığını; toplumsal kurumlara, şiddete ve insanların hangi koşullar altında yaşadığına da güçlü biçimde baktığını gösterir.

Martı, Vanya Dayı, Üç Kız Kardeş ve Vişne Bahçesi modern tiyatronun dönüşümünde merkezi bir yer tuttu. Çehov’un sahnesinde dramatik olay çoğu zaman perde dışında gerçekleşir; karakterler konuşurken hayat başka yerde ilerler. Bu yapı, bekleyişi ve eylemsizliği dramatik malzemeye dönüştürür.

Çehov’un komedi anlayışı özellikle önemlidir. Karakterlerin acısı mizahı ortadan kaldırmaz; tersine, yanlış zamanlama, alışkanlık, kendini kandırma ve sıradan konuşmalar kaybın içinde komik kalmaya devam eder. Vişne Bahçesi’nin hem komik hem hüzünlü hissedilmesi bu çift bakışın sonucudur.

Moskova Sanat Tiyatrosu’yla ilişkisi eserlerinin sahne tarihini belirledi. Stanislavski’nin psikolojik ve melankolik yorumuyla Çehov’un komedi vurgusu arasında zaman zaman gerilim olsa da bu karşılaşma, oyunların modern sahne dilindeki etkisini büyüttü.

Çehov 1904’te öldüğünde geride yüzlerce öykü ve tiyatronun ritmini değiştiren bir oyun külliyatı bıraktı. Edebî Zihin’de onu ‘hiçbir şey olmuyor’ izleniminin altında zamanın, sınıfın ve insanların kendi hayatlarına yetişemeyişinin nasıl çalıştığını izleyerek okuyacağız.