Fatih-Harbiye’yi basit bir Doğu-Batı karşıtlığına indirmeden; Neriman’ın şehir, sınıf, müzik, kıyafet ve görünürlük üzerinden üretilen başka hayat arzusunu ve romanın bu arzuyu nasıl yeniden disipline ettiğini açan Edebi Zihin dosyası.
Bir kitabın bittiği yerde başlayan düşünceler.Fatih-Harbiye dosyası romanı yalnız Doğu ile Batı arasında kalmış bir genç kızın hikâyesi olarak okumuyor. Neriman’ın Harbiye arzusu önce fikirden değil; ışık, otomobil, balo, kıyafet, parfüm, müzik ve sınıfsal görünürlük vaadinden doğuyor. Başka bir kültür kadar başka bir hayat ihtimalini de istiyor.
Tramvay bu çatışmanın merkezinde: aynı kadının bedenini aynı şehir içinde iki farklı sosyal ve duyusal rejime tekrar tekrar taşıyor. Roman ise bu hareketi sonunda güçlü bir ideolojik çözüme bağlayarak Neriman’ın hangi arzularının ‘sahici’, hangilerinin ‘yüzeysel’ sayılacağına da karar veriyor.
Pillar yazı Neriman’ın başka hayat arzusunu açıyor. Supporting okumalar tramvay ve mekânın kimlik üretimini, kadın arzusunun neden medeniyet krizine dönüştüğünü, müziğin Doğu-Batı ayrımındaki işitsel işlevini ve Şinasi-Macit ikiliğinin aslında iki farklı gelecek ihtimali taşımasını ayrı tezlerle inceliyor.
Peyami Safa, İstanbul’un semtleri ve gündelik hayatı üzerinden modernleşme, kimlik, beden ve değer çatışmalarını psikolojik romanın merkezine taşıyan Cumhuriyet dönemi yazarıdır.
Yazarı keşfet →Kimlik, yalnız “ben kimim?” sorusunun cevabı değildir. İnsan kendisini nasıl görür, başkaları onu nasıl tanımlar ve toplum ondan kim olmasını bekler? Edebizihin’de kimlik temasını bu çatışmaların içinden okuyoruz.
Modernleşme, edebiyatta yalnız yeni kurumlar ya da yeni şehirler değildir; değişen hayat biçimlerinin insanın kendisini, ailesini, sınıfını ve geçmişini nasıl yeniden tanımladığı sorusudur.
Edebiyatta aşk yalnız iki insanın birbirini sevmesi değildir. Arzu, idealizasyon, kayıp, kıskançlık, güç ve görülme ihtiyacı da aşk hikâyelerinin içinde yer alır. Bu tema altında aşkın farklı eserlerde aldığı biçimleri inceliyoruz.
Yabancılaşma, insanın yalnız çevresine değil; yaptığı işe, yaşadığı hayata ve bazen kendi benliğine bile uzak düşmesidir. Edebiyatta modern insanın en güçlü çatışmalarından biri olan bu duygunun farklı eserlerde aldığı biçimlerin izini sürüyoruz.
Fatih-Harbiye’nin modernleşme çatışması önce fikirde değil bedende, şehirde ve görünüşte başlar; Neriman başka bir kültür kadar başka bir hayat ihtimalini de arzular.
Oku →
Fatih-Harbiye’de müzik neden bu kadar önemli? Peyami Safa’nın ud, kemençe, keman ve Dârülelhan üzerinden kurduğu Doğu-Batı karşıtlığını ve bu karşıtlığın göründüğü kadar basit olup olmadığını inceliyoruz.
Oku →
Fatih-Harbiye’de Neriman’ın arzusu neden yalnız kişisel kalmaz? Peyami Safa’nın romanını kadın, kent, görünürlük ve modernleşmenin sınırları üzerinden yeniden okuyalım.
Oku →
Fatih-Harbiye’de Şinasi ile Macit arasındaki fark yalnız Doğu-Batı karşıtlığı mı? Peyami Safa’nın iki erkeği sınıf, görünüş, para ve hayat imkânları üzerinden nasıl karşı karşıya getirdiğini inceliyoruz.
Oku →
Fatih-Harbiye’de tramvay, Neriman’ı yalnız Fatih ile Harbiye arasında taşımaz. İki farklı şehir deneyimini karşılaştırmasını sağlayarak arzusunu, yabancılaşmasını ve kimlik bocalamasını da üretir.
Oku →