Peyami Safa
Peyami Safa, İstanbul’un semtleri ve gündelik hayatı üzerinden modernleşme, kimlik, beden ve değer çatışmalarını psikolojik romanın merkezine taşıyan Cumhuriyet dönemi yazarıdır.
Peyami Safa nereden okunur?
Biyografiden tek bir doğrultuda ilerlemek yerine eser, tema, coğrafya ve dosyalar arasında kendi yolunu kur.
Peyami Safa 1899’da İstanbul’da doğdu. Çocuklukta geçirdiği kemik hastalığı ve erken yaşta çalışma hayatına girmesi, daha sonra romanlarında sıkça görülen beden, hastalık ve psikolojik gerilim temalarının biyografik arka planlarından biri oldu. Gazetecilik, roman ve fikir yazıları alanlarında uzun yıllar üretim yaptı.
Fatih-Harbiye, Neriman’ın Fatih ile Beyoğlu/Harbiye arasında gidip gelen hayatı üzerinden modernleşme, sınıf ve kültürel aidiyet sorunlarını şehir mekânına bağlar. Tramvay hattı ve semt farkları, karakterin içindeki değer çatışmasının coğrafi karşılığına dönüşür.
Safa 1961’de İstanbul’da öldü. Edebi Zihin’de yazar, İstanbul’un semtleri arasındaki mesafeyi kimlik ve modernleşme geriliminin anlatı aracına dönüştürmesi üzerinden okunacaktır.
Edebi Zihin kütüphanesinde
Metinlerde tekrar açılan izler
Kimlik
Kimlik, yalnız “ben kimim?” sorusunun cevabı değildir. İnsan kendisini nasıl görür, başkaları onu nasıl tanımlar ve toplum ondan kim olmasını bekler? Edebizihin’de kimlik temasını bu çatışmaların içinden okuyoruz.
Temayı keşfet →02Modernleşme
Modernleşme, edebiyatta yalnız yeni kurumlar ya da yeni şehirler değildir; değişen hayat biçimlerinin insanın kendisini, ailesini, sınıfını ve geçmişini nasıl yeniden tanımladığı sorusudur.
Temayı keşfet →03Aşk
Edebiyatta aşk yalnız iki insanın birbirini sevmesi değildir. Arzu, idealizasyon, kayıp, kıskançlık, güç ve görülme ihtiyacı da aşk hikâyelerinin içinde yer alır. Bu tema altında aşkın farklı eserlerde aldığı biçimleri inceliyoruz.
Temayı keşfet →04Yabancılaşma
Yabancılaşma, insanın yalnız çevresine değil; yaptığı işe, yaşadığı hayata ve bazen kendi benliğine bile uzak düşmesidir. Edebiyatta modern insanın en güçlü çatışmalarından biri olan bu duygunun farklı eserlerde aldığı biçimlerin izini sürüyoruz.
Temayı keşfet →Türkiye ve Peyami Safa
Türkiye; imparatorluktan cumhuriyete uzanan dönüşümler, göç, modernleşme, sınıf, şehir ve taşra deneyimlerinin edebiyatta çok katmanlı biçimde karşılaştığı bir coğrafyadır.
Bu edebî dünyayı yalnız biyografi üzerinden değil, yaşanan ve yazılan yerlerin hafızasıyla birlikte okumak için coğrafya dosyasına geç.
Türkiye dosyasını keşfet →“Bir yazarın şehri, metinlerinde görünmeyen bir karakter gibi yaşamaya devam eder.”
Nerede ve hangi hatta duruyor?
Türkiye
Türkiye; imparatorluktan cumhuriyete uzanan dönüşümler, göç, modernleşme, sınıf, şehir ve taşra deneyimlerinin edebiyatta çok katmanlı biçimde karşılaştığı bir coğrafyadır.
İstanbul
İstanbul; imparatorluk ve cumhuriyet hafızasının, göçün, sınıfın, modernleşmenin ve gündelik hayatın farklı dönemlerde üst üste yazıldığı çok katmanlı bir edebiyat şehridir.
Cumhuriyet dönemi Türk romanı
Bu edebî bağlam arşiv geliştikçe dönemler ve ilişkili yazarlarla genişleyecek.
Peyami Safa üzerine
Şinasi ile Macit Arasında Gerçekten İki Erkek mi Var, İki Hayat mı?
Fatih-Harbiye’de Şinasi ile Macit arasındaki fark yalnız Doğu-Batı karşıtlığı mı? Peyami Safa’nın iki erkeği sınıf, görünüş, para ve hayat imkânları üzerinden nasıl karşı karşıya getirdiğini inceliyoruz.
Oku →
Bir Kemençe ile Bir Keman Arasında Gerçekten Medeniyet Farkı Var mı?
Fatih-Harbiye’de müzik neden bu kadar önemli? Peyami Safa’nın ud, kemençe, keman ve Dârülelhan üzerinden kurduğu Doğu-Batı karşıtlığını ve bu karşıtlığın göründüğü kadar basit olup olmadığını inceliyoruz.
Oku →
Neriman’ın Arzusu Neden Bir Medeniyet Meselesine Dönüşüyor? | Edebizihin
Fatih-Harbiye’de Neriman’ın arzusu neden yalnız kişisel kalmaz? Peyami Safa’nın romanını kadın, kent, görünürlük ve modernleşmenin sınırları üzerinden yeniden okuyalım.
Oku →
Bir Tramvay İki Semt Arasında Yalnız Yolcu mu Taşıyor?
Fatih-Harbiye’de tramvay, Neriman’ı yalnız Fatih ile Harbiye arasında taşımaz. İki farklı şehir deneyimini karşılaştırmasını sağlayarak arzusunu, yabancılaşmasını ve kimlik bocalamasını da üretir.
Oku →
Fatih-Harbiye: Neriman Gerçekten Batı’yı mı İstiyor, Yoksa Başka Bir Hayatı mı?
Fatih-Harbiye’nin modernleşme çatışması önce fikirde değil bedende, şehirde ve görünüşte başlar; Neriman başka bir kültür kadar başka bir hayat ihtimalini de arzular.
Oku →Aynı soruların başka sesleri.
Ahmet Hamdi Tanpınar
Ahmet Hamdi Tanpınar, zaman, hafıza, musiki ve İstanbul duygusunu roman, şiir ve denemede birbirine bağlayan; modern Türk edebiyatının en güçlü şehir ve bilinç yazarlarından biridir.
Orhan Kemal
Orhan Kemal, işçiler, göçmenler, küçük memurlar ve emekçi ailelerin gündelik hayatını canlı diyaloglar ve güçlü toplumsal gözlemle anlatan; İstanbul’un göç ve çalışma deneyimini romanın merkezine taşıyan yazardır.
Orhan Pamuk
Orhan Pamuk; İstanbul, hafıza, kimlik ve modernleşme ekseninde romanlar kuran, 2006 Nobel Edebiyat Ödülü sahibi Türk romancı ve denemecidir. Eserlerinde bireysel hatıralarla şehrin belleğini, Doğu ile Batı arasındaki kültürel karşılaşmaları ve geçmişin bugünde bıraktığı izleri iç içe geçirir.
Sabahattin Ali
Sabahattin Ali (1907–1948), roman, öykü, şiir, çeviri ve gazetecilik alanlarında eser veren Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatının önemli yazarlarındandır. Bireyin iç dünyasını sınıf, adaletsizlik, yabancılaşma, aşk, iktidar ve toplumsal çevreyle birlikte ele aldı.
İlgili dosyalar
Peyami Safa okumaya giriş.
Peyami Safa sonrasında ne okumalı?
Bir biyografiden çıkıp rastgele bağlantılara değil; esere, düşünceye ve Edebi Zihin yorumuna doğru ilerle.