Peyami Safa
Peyami Safa, İstanbul’un semtleri ve gündelik hayatı üzerinden modernleşme, kimlik, beden ve değer çatışmalarını psikolojik romanın merkezine taşıyan Cumhuriyet dönemi yazarıdır.
Peyami Safa nereden okunur?
Biyografiden tek bir doğrultuda ilerlemek yerine eser, tema, coğrafya ve dosyalar arasında kendi yolunu kur.
Peyami Safa 1899’da İstanbul’da doğdu. Çocuklukta geçirdiği kemik hastalığı ve erken yaşta çalışma hayatına girmesi, daha sonra romanlarında sıkça görülen beden, hastalık ve psikolojik gerilim temalarının biyografik arka planlarından biri oldu. Gazetecilik, roman ve fikir yazıları alanlarında uzun yıllar üretim yaptı.
Fatih-Harbiye, Neriman’ın Fatih ile Beyoğlu/Harbiye arasında gidip gelen hayatı üzerinden modernleşme, sınıf ve kültürel aidiyet sorunlarını şehir mekânına bağlar. Tramvay hattı ve semt farkları, karakterin içindeki değer çatışmasının coğrafi karşılığına dönüşür.
Safa 1961’de İstanbul’da öldü. Edebi Zihin’de yazar, İstanbul’un semtleri arasındaki mesafeyi kimlik ve modernleşme geriliminin anlatı aracına dönüştürmesi üzerinden okunacaktır.
Metinlerde tekrar açılan izler
Kimlik
Kimlik, yalnız “ben kimim?” sorusunun cevabı değildir. İnsan kendisini nasıl görür, başkaları onu nasıl tanımlar ve toplum ondan kim olmasını bekler? Edebizihin’de kimlik temasını bu çatışmaların içinden okuyoruz.
Temayı keşfet →02Modernleşme
Modernleşme, edebiyatta yalnız yeni kurumlar ya da yeni şehirler değildir; değişen hayat biçimlerinin insanın kendisini, ailesini, sınıfını ve geçmişini nasıl yeniden tanımladığı sorusudur.
Temayı keşfet →03Aşk
Edebiyatta aşk yalnız iki insanın birbirini sevmesi değildir. Arzu, idealizasyon, kayıp, kıskançlık, güç ve görülme ihtiyacı da aşk hikâyelerinin içinde yer alır. Bu tema altında aşkın farklı eserlerde aldığı biçimleri inceliyoruz.
Temayı keşfet →04Yabancılaşma
Yabancılaşma, insanın yalnız çevresine değil; yaptığı işe, yaşadığı hayata ve bazen kendi benliğine bile uzak düşmesidir. Edebiyatta modern insanın en güçlü çatışmalarından biri olan bu duygunun farklı eserlerde aldığı biçimlerin izini sürüyoruz.
Temayı keşfet →Türkiye ve Peyami Safa
Türkçe edebiyatın farklı dönem, şehir ve toplumsal deneyimlerle sürekli yeniden şekillendiği geniş kültürel ve edebî bağlam.
Bu edebî dünyayı yalnız biyografi üzerinden değil, yaşanan ve yazılan yerlerin hafızasıyla birlikte okumak için coğrafya dosyasına geç.
Türkiye dosyasını keşfet →“Bir yazarın şehri, metinlerinde görünmeyen bir karakter gibi yaşamaya devam eder.”
Nerede ve hangi hatta duruyor?
Türkiye
Türkçe edebiyatın farklı dönem, şehir ve toplumsal deneyimlerle sürekli yeniden şekillendiği geniş kültürel ve edebî bağlam.
İstanbul
Boğazın iki yakasını, mahalleleri, vapurları, modernleşme gerilimlerini ve gündelik kalabalığı yüzyıllardır farklı diller ve türler içinde yeniden kuran büyük edebiyat şehri.
Cumhuriyet dönemi Türk romanı
Akım kaydı bağlandığında bu alan dönem ve ilişkili yazarlarla genişleyecek.
Aynı soruların başka sesleri.
Ahmet Hamdi Tanpınar
Ahmet Hamdi Tanpınar, zaman, hafıza, musiki ve İstanbul duygusunu roman, şiir ve denemede birbirine bağlayan; modern Türk edebiyatının en güçlü şehir ve bilinç yazarlarından biridir.
Orhan Kemal
Orhan Kemal, işçiler, göçmenler, küçük memurlar ve emekçi ailelerin gündelik hayatını canlı diyaloglar ve güçlü toplumsal gözlemle anlatan; İstanbul’un göç ve çalışma deneyimini romanın merkezine taşıyan yazardır.
Orhan Pamuk
Orhan Pamuk, İstanbul’un aile hafızasını, modernleşme gerilimlerini, nesnelerini ve melankolisini roman ile deneme arasında yeniden kuran; 2006 Nobel Edebiyat Ödülü sahibi çağdaş romancıdır.
Sait Faik Abasıyanık
Sait Faik Abasıyanık, İstanbul’un kıyılarını, kahvelerini, balıkçılarını, işsizlerini ve adalarını gündelik hayatın küçük karşılaşmalarından büyük bir insanlık duygusu çıkaran modern hikâyelere dönüştürdü.
Peyami Safa sonrasında ne okumalı?
Bir biyografiden çıkıp rastgele bağlantılara değil; esere, düşünceye ve Edebi Zihin yorumuna doğru ilerle.