Uğultulu Tepeler

Uğultulu Tepeler, Emily Brontë’nin 1847’de yayımlanan tek romanıdır. İlk bakışta merkezinde güçlü bir aşk hikâyesi varmış gibi görünse de roman, kolayca romantik bir anlatıya indirgenemez. Brontë; aile, sınıf, mülkiyet, aidiyet, özgürlük ve kuşaklar boyunca taşınan çatışmaları birbirine bağlayarak İngiliz edebiyatının en sıra dışı dünyalarından birini kurar.

Romanın ortaya çıktığı 19. yüzyıl İngiltere’si, toplumsal sınıfların ve aileden miras kalan konumların bireyin hayatı üzerinde güçlü olduğu bir dünyadır. Uğultulu Tepeler bu düzeni doğrudan açıklamak yerine karakterlerin seçimleri, evlilikleri, miras ilişkileri ve birbirleri üzerinde kurdukları güç üzerinden görünür hâle getirir. Kimin hangi eve ait olduğu, kimin mülk sahibi olduğu ya da kimin toplum tarafından kabul edildiği romanda yalnızca arka plan bilgisi değildir; karakterlerin kaderini şekillendiren temel unsurlardır.

Emily Brontë’nin kurduğu coğrafya da kitabın kimliğinin ayrılmaz bir parçasıdır. Yorkshire’ın açık bozkırları, sert hava koşulları ve birbirinden uzak yerleşimleri romanın atmosferini belirler. Doğa burada yalnızca olayların geçtiği bir çevre değil, insanların iç dünyalarıyla birlikte düşünülebilecek bir güçtür. Kapalı evlerle açık bozkırlar arasındaki karşıtlık, romanın özgürlük ve aidiyet meselelerini daha görünür kılar.

Uğultulu Tepeler’in dikkat çekici özelliklerinden biri de anlatım biçimidir. Hikâye doğrudan tek bir anlatıcının gözünden verilmez; farklı kişilerin aktardığı olaylar, hatırlanan konuşmalar ve başkasından duyulan hikâyeler iç içe geçer. Bu yapı, okurun karakterleri hiçbir zaman tamamen tarafsız bir yerden görmemesine neden olur. Bir kişinin anlattığı Heathcliff ya da Catherine ile başka birinin hatırladığı karakter aynı olmayabilir. Böylece roman, yalnızca ne yaşandığını değil, yaşananların nasıl hatırlandığını ve anlatıldığını da önemli hâle getirir.

Brontë’nin karakterleri de kolay kategorilere yerleşmez. Roman, okura açık kahramanlar ve kötüler sunmak yerine sevgi, öfke, gurur, intikam ve bağlılığın aynı insanın içinde birlikte bulunabileceği bir dünya kurar. Bu ahlaki belirsizlik, eserin ilk yayımlandığı dönemden bugüne kadar tartışılmasının önemli nedenlerinden biridir.

Uğultulu Tepeler aynı zamanda kuşaklar üzerine kurulmuş bir romandır. Bir neslin seçimleri ve çatışmaları sonraki neslin hayatına taşınır. Evler, soyadları ve miras ilişkileri değişirken geçmiş sürekli yeniden ortaya çıkar. Bu nedenle romanı yalnızca Catherine ile Heathcliff’in hikâyesi olarak değil, iki aile ve iki kuşak boyunca devam eden daha geniş bir yapı içinde okumak gerekir.

Gotik edebiyatın karanlık atmosferi, Romantizmin doğa ve bireysellik anlayışı ve Viktorya döneminin toplumsal dünyası romanda yan yana bulunur. Fakat Uğultulu Tepeler’i kalıcı kılan şey, bu unsurların hiçbirine tamamen teslim olmamasıdır. Roman hem döneminin içindedir hem de birçok açıdan döneminin edebî beklentilerinin dışına taşar.

Edebî Zihin’de Uğultulu Tepeler’i bu nedenle yalnızca “büyük bir aşk hikâyesi” etiketiyle değil; insanın bir yere, bir aileye ve başka bir insana ait olma arzusunun ne kadar karmaşıklaşabileceğini araştıran bir eser olarak ele alıyoruz. Kitabın asıl gücü, okurun karakterler hakkında kesin hükümler vermesini zorlaştırırken onları anlamaya devam etmek istemesinde ortaya çıkar.